به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجتالاسلام والمسلمین محسن قنبریان، استاد حوزه و دانشگاه، روز یکشنبه در برنامه «آفتاب شرقی» با تبیین مفهوم «امید صادق» در منظومه معارف دینی و اجتماعی، تأکید کرد: امیدی که با واقعیتهای عالم، رنج، شکست و مسئولیت همراه نباشد، به آرزوی کاذب تبدیل میشود و در نخستین مواجهه با حقیقت فرو میریزد.
وی با اشاره به یکی از القاب حضرت بقیةالله الاعظم(عج) در زیارات، اظهار داشت: در زیارتها از حضرت ولیعصر(عج) به عنوان «مقدَّم المأمول» یاد میشود؛ یعنی کسی که پیشاپیش همه آرزوها قرار دارد و جلودار امید انسان است.
حجت الاسلام والمسلمین قنبریان با طرح این پرسش که چگونه میتوان امید صادق را از امید کاذب تشخیص داد، گفت: گاهی در ذهن نوجوانان و جوانان، آرزوهایی شکل میگیرد که هیچ نسبتی با واقعیت ندارند و تحققپذیر نیستند. اینگونه آرزوها نهتنها انسان را به جلو نمیبرند، بلکه میتوانند منجر به یأس شوند. در روایات ما دو تعبیر مهم در این باره وجود دارد؛ از یک سو، امیرالمؤمنین علی(ع) هشدار میدهند «اتقوا باطلالعمل» و نیز «اتقوا خداع الآمال»؛ یعنی از عملها و آرزوهای فریبنده و باطل پرهیز کنید. امام علی(ع) از سوی دیگر نیز میفرمایند «العمل رفیق الأمل»؛ عمل، رفیق و مونس آرزوست و این دو در کنار هم موجب رشد و شکوفایی انسان میشوند.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به یک پژوهش تجربی در غرب افزود: آزمایشی به نام «تورنس» در دهه ۱۹۵۰ میلادی روی دانشآموزان دو دبستان انجام شد. پژوهشگران به مدت ۲۰ سال، مرتب از این دانشآموزان میپرسیدند که آرزو و هدفشان در زندگی چیست و پس از دو دهه، نتایج واقعی زندگی آنان را با آرزوهای ثبتشده مقایسه کردند. نتیجه شگفتانگیز این بود که قدرتمندترین سرچشمه انرژی خلاق انسان، داشتن امید و آرمان است؛ البته به شرط آنکه این آرمان، مطابق با واقعیتهای جهان طراحی شده باشد.
وی ادامه داد: عالم، جهانی است با قواعد مشخص؛ جهانی که در آن شب و روز، نیروهای مثبت و منفی، جاذبه، تزاحم و تعارض وجود دارد. هر آرزویی که مطابق با این قواعد شکل بگیرد، آرزوی صادق است. اگر در آرزو، مرگ، رنج، شکست، سختی و حتی خیانت لحاظ شده باشد، آن آرزو واقعی است. همانگونه که دانه گندم برای جوانه زدن، با علف هرز مواجه میشود و حیوان برای بزرگ کردن فرزندش با شکارچیان و ناملایمات روبهروست، انسان نیز در مسیر تحقق آرزوهای بزرگ، با دشواریها مواجه میشود.
حجت الاسلام والمسلمین قنبریان تأکید کرد: آرزویی که در آن هیچ رنجی دیده نشود، هیچ شکستی فرض نشود و همهچیز آماده و هموار تصور شود، اصلاً مطابق با واقع نیست. این همان آرزوی کاذب است که امیرالمؤمنین علی(ع) دربارهاش میفرمایند: «الأمانی تخدعک و الحقائق تصدمک»؛ آرزوهای بد انسان را فریب میدهند و حقیقت، ناگهان با ضربهای سخت ظاهر میشود. چنین آرزویی مانند آدمبرفی است که با اولین گرمای واقعیت، آب میشود.
وی برای تبیین امید صادق، به مثال دانشآموزان کنکوری اشاره کرد و گفت: دانشآموزی که میداند رتبه تکرقمی شدن، نیازمند کمخوابی، محدود کردن تفریحات، تحمل فشار و نظم شدید است و با لحاظ همه این سختیها برنامهریزی میکند، دارای امید صادق است. این همان آرزویی است که رفیق و مونس انسان میشود و به تعبیر همان پژوهش، سرچشمه شکوفایی خلاقیتهاست.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه، با اشاره به تجربه انقلاب اسلامی، اظهار داشت: در سالهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی، بهویژه در دهه فجر، یک متفکر خارجی که به ایران آمده بود، پس از مشاهده فضای جامعه، شش مقاله در روزنامهای ایتالیایی نوشت با عنوان «ایرانیها چه رؤیایی در سر دارند؟». وی نوشت که ایرانیها به صورت جمعی، رؤیایی دارند؛ آزادی، جمهوریت، پیشرفت، عدالت و برابری. این رؤیا در خیابانها تجسم پیدا کرد و به انقلاب اسلامی انجامید. حتی در تعبیر عجیبی میگوید: من بهعنوان یک فیلسوف، همیشه درباره مفهوم روح سؤال داشتم و روح را در خیابانهای تهران دیدم؛ گویی روح، مجسم شده بود.
حجت الاسلام والمسلمین قنبریان افزود: این آرزوی جمعی نیز آرزوی صادق بود، زیرا بلافاصله پس از پیروزی، با مشکلات جدی مواجه شدیم؛ تجزیهطلبی، بحرانهای داخلی و سپس جنگ تحمیلی. آرزوی صادق یعنی دیدن همه این موانع و ایستادن بر قلهای که انسان آن را تشخیص داده است. همانطور که یک کنکوری در برابر سختیها مقاومت میکند، یک جامعه نیز در برابر مشکلات ایستادگی میکند و مسیر خود را ادامه میدهد؛ مسیری که ملت ایران تاکنون در آن ثابتقدم بوده است.
وی با تأکید بر نقش ایمان و دعا در کنار عمل، گفت: وقتی آرزو مطابق با قواعد عالم طراحی شود، علاوه بر تلاش انسان، خدای این عالم نیز به کمک میآید. در «مناجات راجین» از مناجاتهای پانزدهگانه امام سجاد(ع)، بهزیبایی شخصیت امیدواران ترسیم شده است؛ آنجا که میفرماید: «یا من لا یخیب آمله»؛ ای خدایی که آرزومندان خود را ناامید نمیکنی. اگر کسی آرزویی مشروع داشته باشد، رنج و شکست را در نظر بگیرد و در عین حال، به خدا توکل کند، خداوند او را به مقصد میرساند.
حجت الاسلام والمسلمین قنبریان تصریح کرد: البته دعا بدون عمل، معنایی ندارد. در روایات آمده است کسی که دعا میکند اما عمل نمیکند، مانند تیراندازی است که کمان ندارد. کمان، همان عمل انسان است، اما در نهایت خدایی وجود دارد که تیر را به هدف میرساند. این نگاه، به عالم و تلاش انسان معنا میبخشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: در روایات آمده است که خداوند متعال خوش ندارد بندهای به او حسنظن داشته باشد و خداوند خلاف آن عمل کند. اگر بنده با تلاش و امید صادق، پایان کار را خیر بداند، خداوند نیز او را به همان خیر میرساند. این نسبت میان امید، عمل و توکل، بنیان حرکت فردی و اجتماعی در منظومه توحیدی است.
انتهای پیام/
نظر شما